Det er populært å gå over breen opp til Galdhøpiggen. Noreg mistar viktige turistattraksjonar viss isbreane smeltar bort.

Illustrasjonsfoto: Gorm Kallestad / NTB scanpix

Isbreane i Noreg kan smelte bort

MiljøIsbreane krympar over heile kloden på grunn av klimaendringane. I Noreg kan gigantar som Jostedalsbreen og Folgefonna kan vere nesten borte om 80 år.

  • © NTB
  • Publisert:
  • Oppdatert:

– 2018 var eit veldig dårleg år for dei norske breane. Det var ikkje overskot av masse på nokon av dei vi måler, seier senioringeniør Hallgeir Elvehøy i Noregs vassdrags- og energidirektorat (NVE).

Fakta om isbreane i Noreg

  • En isbre er is som er danna ved snøfall og rim. Tyngdekrafta gjer at isen flyttar seg sakte nedover, som ein seig, plastisk masse.
  • I Noreg er det om lag 1600 isbrear. Dei har eit samla areal på cirka 2700 kvadratkilometer. Det arealet er større enn heile Vestfold fylke.
  • Ifølgje ei teljing Noregs vassdrags- og energidirektorat (NVE) gjorde i åra 1999–2006, er det 2534 isbrear i Noreg.
  • 1252 av dei låg i Sør-Noreg og 1282 i Nord-Noreg. Det utgjer 0,7 prosent av det samla landarealet i Noreg.
  • Dei 2100 isbreane på Svalbard dekkjer nesten 60 prosent av landarealet der.
  • Den største er Austfonna på Nordaustlandet. Breen er omtrent 8450 kvadratkilometer stor og er den største i Europa.
  • Sidan byrjinga av 2000-talet har dei fleste breane i Noreg smelta mykje, hovudsakeleg som resultat av klimaendringane og auka temperaturar.

Breane trekte seg tilbake 33 meter i gjennomsnitt berre i fjor, då det vart sett ei lang rekke varmerekordar.

Det betyr at 2018 var eitt av dei åra med størst tilbakegang sidan målingane byrja.

– Viss det ikkje hadde vorte litt kjøligare i august, hadde det nok vorte ny rekord, seier Elvehøy til NTB.

Trekkjer seg tilbake

Smeltinga i fjor følgjer ein trend som byrja i Noreg rundt tusenårsskiftet. Sidan då har breane våre jamt over trekt seg tilbake.

Fleire store brear har vorte omtrent ein halv kilometer kortare i denne perioden. Éin av desse er Nigardsbreen – ein utstikkar frå Jostedalsbreen, den største isbreen på det europeiske fastlandet.

– Nigardsbreen har gått tilbake 456 meter på 20 år, fortel Elvehøy.

Utviklinga i Noreg er del av ein global trend. Isbreane smeltar og trekkjer seg tilbake over heile verda, frå Arktis til Alpane, Andesfjella, Himalaya og den vestlege delen av Antarktis.

Global oppvarming

På verdsbasis har breane vore på retrett sidan 1800-talet. I den første perioden kan den viktigaste årsaka ha vore naturlege endringar i klimaet på jorda.

Men i dag er den viktigaste årsaka menneskeskapte klimaendringar, slår forskarane fast. 69 prosent av isen som har vorte borte i fjellbreane i perioden 1991–2010, har forsvunne på grunn av menneskeskapt global oppvarming. Det viser ein studie som er publisert i forskingstidsskriftet Science.

Viss utsleppa av klimagassar held fram, ligg det an til at temperaturen aukar endå meir, slik at breane blir stadig mindre.

470 kvadratkilometer

Jostedalsbreen i Sogn og Fjordane dekkjer eit område på over 470 kvadratkilometer, og somme stader er isen over 600 meter djup. Men sjølv denne kolossen kan vere omtrent borte om 80 år.

Det er konklusjonen til forskarar som har prøvd å spå om korleis det vil gå med breane viss klimautsleppa held fram med å auke.

– Modellane tyder på at det kjem til å vere veldig lite is igjen i Sør-Noreg i år 2100, seier Elvehøy.

I så fall blir det berre restar igjen av Folgefonna i Hardanger. Det same kan skje med hundrevis av mindre norske brear. Elvehøy trur Svartisen i Nordland vil lide same skjebnen.

Kan miste drikkevatnet

På Svalbard er isbreane endå større enn på det norske fastlandet. Utviklinga her er den same, og satellittmålingar viser at breane krympar over heile øygruppa.

To mindre brear ved Ny-Ålesund har vorte målte heilt sidan 1960-talet.

– Dei har hatt to år der dei gjekk litt i pluss. Elles har dei gått i minus.

Det seier forskar Jack Kohler ved Norsk Polarinstitutt til NTB.

I Asia og Sør-Amerika risikerer fleire hundre millionar menneske å få dårlegare tilgang til drikkevatn etter kvart som breane i Himalaya og Andesfjella blir mindre.

To tredelar av isbreane i Himalaya kan forsvinne dei neste 80 åra, ifølgje ein forskingsrapport som var publisert nyleg.

Samtidig blir folk som bur i kystområde over heile verda, ramma når smeltevatn frå breane får havet til å stige. Kor mykje havnivået kjem ti å stige, avheng mellom anna av utviklinga på Grønland. Der ser dei enorme ismassane ut til å smelte stadig fortare.